MẦM CHỮ

By

MẦM CHỮ
Đan Lai
Cô giáo Trần Thị Thanh Nga và "3" lớp 1-2-3  ở điểm trường khe Lẻ!

                                                       

         
          Nghe tin giữa vùng lõi rừng quốc gia Pù Mát ở huyện Con Cuông Nghệ An có tộc người Đan Lai "ngủ chống chạc ba dưới cằm" tôi rủ mấy anh em bên Hội Nhà văn làm chuyến "mục sở thị". Khi "lang lẩm" ở trung tâm xã Môn Sơn chúng tôi được biết. Hiện tại số tộc người Đan Lai sống trong vùng lõi rừng quốc gia Pù Mát chủ yếu tập trung ở 2 bản Khe Búng và Cò Pạt. Theo tiếng Thái khe Búng có nghĩa là con suối ở rất xa trong rừng sâu. Còn Cò Pạt thì có nghĩa là bản ở chỗ cây Pạt. Cò tiếng Thái là cây. Cây Pạt là loại cây dùng chữa bệnh sâu răng.  Loại cây này to như cây đa dưới xuôi. Còn pù là núi mát là mát mẻ. Rừng Pù Mát nghĩa là rừng mát mẻ. Từ trung tâm xã Môn Sơn muốn vào được 2 bản này chỉ có con đường "độc thủy" duy nhất là ngược 47 thác theo sông Giăng từ đập Phà Lài để vào. Biết chúng tôi muốn vào 2 bản Khe Búng và Cò Pạt chị Ngân Thị Thơm Phó Chủ tịch Ủy ban mặt trận Tổ quốc xã Môn Sơn giục: Nếu muốn vào thì đi ngay. Thời tiết có sương mù nhiều thế này là vài ba ngày nữa sẽ có mưa. Lúc đó lũ tràn về không đi được. Sáng sớm hôm sau khi sương còn la đà trước hiên nhà chúng tôi đã vội xuống xuồng để ngược thác vượt lên.

More...

NGƯỢC DÒNG SÔNG GIĂNG

By

                                                                                            

NGƯỢC DÒNG SÔNG GIĂNG

                                                                                              

Đợi hoàn lưu cơn bão số 3 qua đi tôi rủ nhà thơ Đỗ Hoàng làm chuyến ngược dòng sông Giăng tìm về với tộc người Đan Lai ở miền Tây Nghệ An. Chiếc U oát chạy cật lực đến xâm xẩm mặt người thì chúng tôi cũng vào đến được đồn Biên phòng Môn Sơn.

More...

DỬNG DƯNG

By

DỬNG DƯNG

Dửng dưng là dửng dưng ơi
Cái tay chưa nắm cái lời chưa trao
Con tim đã đập lao xao
Lá trầu xanh quả cau vào độ xanh
Trách con nhện cứ giăng mành
Tơ hồng ai mắc để thành lời thương
Gió trời ai vấn mà vương
Cái chân tìm lối con đường tìm nhau
Thương người chỉ có miếng trầu
Sông sâu dải yếm bắc cầu người qua
Nuột nà mớ bẩy mớ ba
Đòng đành nón thúng la đà trao duyên
Dửng dưng lúm má đồng tiền
Xiêu xiêu quán mái đình nghiêng nghiêng đình.

More...

CHUYỆN KỂ CỦA GIÀ LÀNG

By

CHUYỆN CỦA GIÀ LÀNG

Giấu đầu gối dưới cằm
Giấu ánh nhìn vào đêm
Già làng ngước lên bóng núi
Nơi cuộc đời rơi
Theo chiếc lá vật vờ mờ hốc đá
Nơi kiếp người làm thân con dúi
Đọn măng miếng sắn củ mài

Chỉ lên ảnh Bác Hồ già cười
Mấy đứa biên phòng ngày trao nhà treo đấy
Chúng nó thương dân còn dậy cày dậy cấy
Bắp ngô no hạt lúa mẩy tay người
Cắc cum cum tiếng nhịp giã chầy đôi
Hạt trăng nẩy nở xòe lòng thung núi.

More...

CON ĐƯỜNG TRỞ LẠI LOÀI NGƯỜI...

By

BÀI 3: HỒI SINH MỘT TỘC NGƯỜI 

Trẻ em ở Bản Búng

            Khi ngồi trao đổi với anh Nguyễn Ngọc Minh Thượng tá Chính trị viên đồn Biên phòng Môn Sơn về tộc người Đan Lai. Anh Minh tâm sự: Từ tháng 12 năm 2006 Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 280/2006/QĐ-TTg phê duyệt Đề án "Bảo tồn và phát triển bền vững tộc người thiểu số Đan Lai hiện đang sinh sống tại vùng lõi Vườn Quốc gia Pù Mát huyện Con Cuông tỉnh Nghệ An" rồi. Hiện nay các ban ngành của Nghệ An đã dốc sức vào thực hiện. Thực hiện được đề án của Thủ tướng Chính phủ đã quyết định thì đây thực sự là một cuộc hồi sinh cho tộc người Đan Lai. Nhưng để có được sự hồi sinh ấy cũng là cả một quá trình vất vả đẫm mồ hôi thậm chí đổ máu của người lính Biên phòng.

* Hồi sinh.

Theo Thượng tá Nguyễn Ngọc Minh vào những năm 1960 trong khi làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới đội tuần tra của đồn Công an nhân dân vũ trang Môn Sơn nay là Bộ đội Biên phòng đã phát hiện có một tộc người "lạ" sống trong rừng sâu. Ngày đó do khu vực rừng Pù Mát phỉ Vàng Pao còn lén lút hoạt động. Cộng vào đó khu vực này cũng là nơi Mỹ - ngụy tung các toán gián điệp biệt kích để xâm nhập nên địa bàn giáp biên giới giữa hai nước Việt Nam và Lào tương đối phức tạp. Phần nữa tộc người này cứ thấy bóng dáng bộ đội là lại tìm cách bỏ trốn. Họ vẫn nghĩ đó là quân binh của triều đình đi tìm bắt họ về trị tội vì thế mà việc tiếp cận được với dân là vô cùng khó khăn. Trong giai đoạn này gần như trong cánh rừng Pù Mát nơi nào cũng có dấu chân của tộc người Đan Lai. Thượng tá Nguyễn Ngọc Minh còn cho biết: Ngay bây giờ trong khu vực các khe Tò Tò khe A khe B (các khu vực này cách bản Búng gần 2 ngày đường) vẫn còn lưu lại dấu vết của tộc người Đan Lai. Rừng rậm núi cao khe sâu nhiệm vụ bảo vệ biên giới chống gián điệp biệt kích chống phỉ Vàng Pao xâm nhập luôn đòi hỏi cán bộ chiến sĩ đồn Môn Sơn phải căng sức ra mới có thể hoàn thành. Cũng chính vì thế mà đời sống của tộc người Đan Lai gặp rất nhiều khó khăn và thiếu thốn.

More...

CON ĐƯỜNG TRỞ LẠI LOÀI NGƯỜI...

By

BÀI 2: LAM LŨ MỘT KIẾP NGƯỜI 

Nhà thơ Đỗ Hoàng đang tìm đường vượt sông Giăng

           Trong vùng lõi rừng quốc gia Pù Mát hiện còn có 2 bản tộc người Đan Lai. Bản Búng có 87 hộ với 436 khẩu. Bản Cò Pạt có 76 hộ với 381 khẩu. Cuộc sống của người Đan Lai ở đây hiện nay sống chủ yếu dựa vào nguồn tài trợ từ các dự án. Ngoài nguồn các dự án người Đan Lai sống dựa vào rừng. Gần như số phận người Đan Lai hoàn toàn phó thác cho tự nhiên. Một cuộc sống còn nặng dấu vết của sự sơ khai và hoang dã.

* Những tập tục có một không hai.

Thực ra khi vào đến tận cùng của vùng đất có người Đan Lai ở sống cùng với người dân tôi không thể tưởng tưởng được cuộc sống của tộc người Đan Lai như hiện tại. Khi loài người chỉ cần cái nháy chuột đã sống trong một "thế giới phẳng" mà vẫn còn một tộc người sống sơ khai và hoang dã đến thế.

More...

CON ĐƯỜNG TRỞ LẠI LOÀI NGƯỜI...

By

CON ĐƯỜNG TRỞ LẠI LOÀI NGƯỜI CỦA TỘC NGƯỜI ĐAN LAI Ở MIỀN TÂY NGHỆ AN

Lù Pò Khương

Nghe thông tin ở giữa vùng lõi rừng quốc gia Pù Mát phía Tây Nghệ An  còn có một tộc người ở thời đại "nháy chuột" mà vẫn "săn bắt hái lượm" vẫn "ăn sống ở hang" như  thuở tổ tiên loài người xa xưa. Tôi và nhà thơ Đỗ Hoàng làm chuyến ngược 47 thác lên thượng nguồn sông Giăng tìm về nơi sinh sống của tộc người này. Họ là tộc người Đan Lai một tộc người "tắc giăng" của thời hiện đại. Một quá trình tiến hóa ...  ngược với lịch sử tiến hóa của con người.

BÀI 1. QUÁ TRÌNH TIẾN HÓA ...NGƯỢC

*Từ truyền thuyết ... buồn ...

Cho đến bây giờ ít ai biết được câu chuyện này có từ bao giờ và có từ thời kỳ nào chỉ nghe truyền lại hình như vào cuối đời hậu Lê. Ngay người kể chuyện già bản Lê Văn Khai ở bản Búng xã Môn Sơn cái bản nằm sát chân núi đầu nguồn sông Giăng cũng chỉ biết rằng đã lâu lắm rồi từ ngày xửa ngày xưa ở một làng nọ bên bờ sông Giăng thuộc huyện Thanh Chương có một làng trù phú và giầu có. Thế rồi một ngày kia có chiếu vua ban sức về làng. Trong chiếu vua bắt dân làng trong vòng mười ngày phải nộp cho triều đình một trăm cây nứa vàng và con thuyền liền chèo.

More...

LẦN ĐẦU ... QUÂN PHIỆT

By

LẦN ĐẦU ... QUÂN PHIỆT

Tháng 8 năm 1983 tốt nghiệp ra trường tôi được giữ lại làm giáo viên. Ngày đó chưa có quy định như hiện nay song lúc đó nhà trường có chủ trương tất cả giáo viên phải đi thực tế các đồn biên phòng. Phải có vị trí ít nhất là cán bộ đồn và có thực tế mới được đứng lớp nhất là phải trải qua chiến đấu mà bây giờ hay dùng từ "mĩ miều" là trải qua cơ sở. Lúc đó trên biên giới phía Bắc tình hình còn rất nóng và tất nhiên là chúng tôi gồm 68 người được phân lên 6 tỉnh biên giới phía Bắc để thực tế. Tôi được trên điều về đồn biên phòng 206 Hoàng Liên Sơn nay là đồn cửa khẩu quốc tế Lào Cai.

Cán bộ đồn và cũng là sĩ quan chỉ huy lúc đó chỉ có 5 người. Anh Hoàng Quang Phán đi lính từ 1959 mang quân hàm Đại úy Đồn trưởng. Anh Nguyễn Văn Vang Thượng úy Đồn phó Quân sự hậu cần. Anh Nguyễn Thế Kỷ Trung úy Đồn phó Chính trị và tôi Trung úy thực tế cương vị Đồn phó Chính trị (mặc dù tôi học chuyên ngành sĩ quan chỉ huy) và anh Nguyễn Mạnh Cường Thiếu úy trợ lý tổng hợp. Ngoài số sĩ quan chỉ huy còn có anh Nguyễn Xuân Thảo Chuẩn úy Sĩ quan chuyên nghiệp Y sĩ của đồn.

More...

TRẬN ĐÒN OAN ĐẦU ĐỜI

By

TRẬN ĐÒN OAN ĐẦU ĐỜI

Ngày bé tôi là cậu bé nghịch nhất nhà. Những lúc bực mình mẹ hay mắng tôi: Thằng trời đánh thánh vật kia. Mẹ mắng cứ mắng. Tôi luổn ra chái bếp chạy tót đi chơi. Nói là đi chơi cho oai chứ thực ra là ra ngoài ngõ chợ chơi đánh găng với đánh đáo. Đánh găng tôi thường đánh rất giỏi. Người nhỏ như dãi khoai loèo khà loèo khoèo nhưng được cái tôi vụt con găng cực khỏe. Khi quật con găng tôi thường quật lệch một đầu để con găng quay tít bay đi xa. Không như những đứa khác. Quật găng cứ nhằm giữa thân mà đập. Vì con găng tôi đập như thế nên thường bay rất xa và khi bắt bắt trúng giữa cây găng còn được chứ chỉ cần chệch là coi chừng con găng tuột khỏi tay đập ngay vào mặt. Còn đánh đáo thì thôi rồi. Tôi cầm hòn cái tỉa phát nào trúng phát đấy. Ngày đó còn loại tiền 5 xu có đục thủng lỗ ở giữa để xâu cho khỏi rơi. Hầu như lần nào tôi chơi cũng thắng. Tiền trong túi xủng xoảng. Ngày nào tấy lên rủ nhau chơi trò đánh trận giả. Học theo các chú bộ đội mà.

More...

LẦN ĐẦU TIÊN ... SAY RƯỢU

By

LẦN ĐẦU TIÊN ... SAY RƯỢU

(Bắt chước Ngày đầu tiên đi học tý. He he).

Vào những năm 1960 nghe theo tiếng gọi của Đảng về việc thực hiện 3 ngọn cờ hồng: Hợp tác xã mua bán; hợp tác xã tín dụng;  hợp tác xã nông nghiệp. Tất nhiên trong những năm đó để xây dựng xã hội mới mô hình mới Nhà nước chủ trương định cư đối với các vạn chài lớp người mà "cắm đâu là quê thích đâu là ở" để dễ dàng cho công việc quản lý xã hội nhà tôi bán thuyền chuyển lên bờ.

Ngày đó trong con mắt của người trên bờ dân vạn chài như một chỗ "thịt thừa" trong cơ thể vậy. Có muốn không lên bờ định cư cũng khó. Dọc các con sông đâu đâu cũng có người đến tiền hô hậu ủng để "lôi" dân chài lưới sống nhờ con cá dưới sông lên bờ bằng được. Có nhiều nhà trong vạn chài cố tình đẩy thuyền đi nhưng đến đâu cũng thế thậm chí có chỗ dân quân còn vác súng đến tận nơi "áp giải". Chỉ sau một vài tháng các con sông gần như "sạch bóng" dân chài. Tiếng lanh canh gõ mạn của những chiếc thuyền câu tiếng vỗ ì oạp của con sóng dội bờ mỗi khi con thuyền quẫy chèo đi qua táp vào cũng hết. Những người dân chài bỏ sông lên bờ được gọi chung một tên: Dân ngụ cư.

More...