LỘC VỪNG ĐỎ

By

 

LỘC VỪNG HOA ĐỎ


Cứ vào mùa mưa cây hoa lộc vừng lại trổ hoa rủ sủ xuê xuống tận gốc. Mỗi khi có làn gió nhẹ thổi qua cả chùm hoa lại đung đưa làm duyên. Những chùm hoa như chuỗi hạt cườm cườm mầu hồng ngọc lấp lánh sáng. Trên cuống hoa những bông hoa nhỏ hơn cúc áo mầu hồng hồng buông xuống trông như ánh sao đổi ngôi kéo một vệt dài trên bầu trời vào mỗi đêm trăng thanh gió mát thuở ấu thơ hay trốn nhà theo chúng bạn ra nằm ngoài đê nghe tiếng sáo diều vi vu trong hương lúa của thì con gái. Mặc dù chỉ có chút đất trong chậu nhưng có lẽ loài hoa ưa nước này đã biết chắt chiu từng mi li gam chất dinh dưỡng từ đất từ nước từ nắng có được để nuôi cây ra lá và nuôi hoa.


More...

TIẾNG VỌNG GIAO THƯÀ

By

TIẾNG VỌNG GIAO THỪA                                                                                                                                                                                          Phạm Thanh Khương 

Ngày ấy khi gia đình tôi còn lênh đênh trong căn nhà thuyền chật chội và nhỏ bé. Ngay từ chiều tối ngày ba mươi khi trong các làng ven sông tiếng nổ đì đẹt của mấy tràng pháo tép đón xuân sớm của lũ trẻ trâu là cha tôi đã bảo cả nhà nhổ neo đẩy thuyền lên khúc sông trên nơi cồn nổi để đậu.        

Không phải cha tôi là người không thương con. Ông thương chúng tôi theo cách riêng của mình. Mỗi khi chúng tôi làm đúng việc gì ông cười rất tươi bảo mẹ bắt con cá to nhất ngon nhất đem om dưa rồi trong khi vừa nhâm nhi chén rượu cha kể cho chúng tôi nghe về dòng họ ông bà tổ tiên. Sáng hôm sau ông cho mấy anh em lên bờ vào chơi chợ. Ông là cái mái nứa che chắn cho gia đình là chiếc bê chèo dây lèo để giữ cho con thuyền của gia đình không tròng trành không bão gió. Về sau này khi chúng tôi đủ lớn chúng tôi mới hiểu vì sao cha tôi thường đưa cả nhà tránh lên vùng cồn nổi mỗi khi giao thừa đến. Làm nghề sông nước ăn nước sông uống nước sông sống nhờ con cá con tôm dưới sông chết nhờ con sông giấu mồ giấu mả nên con người sống trên sông cũng phải biết sống vì sông. Đốt pháo vừa phí tiền vừa làm cho cá thấy động tìm đi khúc sông khác. Đất có thổ công sông có hà bá. Sống trên sông nước mà không biết kiêng biết giữ thì tai bay vạ gió sẽ đổ ập xuống đầu. Ông thường nói với chúng tôi làm một việc sai dẫu có giấu được mọi người thì trời vẫn biết đất vẫn biết thậm chí có giấu được trời đất thì quỷ thần hai vai vẫn biết. Cũng chính vì thế mà bao nhiêu năm sống trên sông nước căn nhà thuyền nhỏ bé nhà tôi không bao giờ có tiếng pháo đón giao thừa. Chúng tôi đón giao thừa từ tiếng pháo báo sang xuân trong làng vọng lại.

Khi tiếng pháo báo giao thừa trong làng vọng ra cũng là lúc mẹ tôi lụi cụi sắp lễ năm mới nơi đầu thuyền. Chúng tôi túm tụm ở khoang đuôi đứng hóng về bốn hướng nghe tiếng các loại pháo thi nhau đì đùng nổ. Tiếng pháo tép lép ba lép bép như tiếng cá đớp chân bèo. Tiếng pháo cối lục bục chẳng khác gì bầy cá bị cha tôi bắt được thả trong lòng thuyền mỗi khi nước cạn. Tiếng pháo lệnh đùng đoàng như sấm vang vọng âm âm u u kéo dài như tiếng hú rồi vỡ oà ra. Xen vào tiếng các loại pháo là những vệt sáng xé màn đêm của những cây pháo thăng thiên. Mỗi khi lên cao hết tầm chúng nổ lẹt đẹt vãi vào không gian những đốm hoa nhỏ ly ti như ai đó đem phấn hoa cải thường thấy trên bờ rắc vào đêm lấp lánh.

Cũng lúc ấy cha tôi rời nhà thuyền tháo dây một mình lên chiếc thuyền con dùng để thả lưới chèo đi. Ông đi thả mẻ lưới cầu may trong năm. Trong khi chờ cho những cây nhang cháy mẹ chui qua khoang ra phía đuôi cùng chúng tôi. Bà ngồi xuống sàn mắt không nhìn lên trời mà dõi về phía cha đi tai ngóng tiếng bơi chèo gõ mạn từ phía cha vọng lại. Nghe tiếng gõ khua cá từ thuyền cha có khi mẹ buồn có lúc mẹ vui có nhiều lần nghe tiếng gõ mạn mẹ cười nhưng cũng có đôi ba lần nghe xong mẹ thở dài tiếng thở dài bị nén lại nên hơi thở càng dài.

Khi tiếng gõ khua cá vọng lại nghe lanh tanh tanh lanh tanh tanh rộn ràng rổn rảng nhịp nhanh dồn dập tôi thấy mẹ rất vui. Những nét vất vả lo toan vì gia đình giãn ra trông mẹ trẻ lại đến mấy tuổi. Khi tiếng khua nghe cạch cạch từng tiếng khô khốc rời rạc cách quãng nét mặt mẹ rất buồn. Hôm nào tiếng khua cá vọng lại nghe lục bục lục cục nhấm nhẳng mẹ thường thở dài. Để tránh tiếng thở dài khi bên chúng tôi mẹ thường kéo chiếc khăn diềm bâu chít mỏ quạ buộc trên đầu che ngang mặt. Mẹ lặng lẽ để mấy anh em tôi ở lại chui vào trong khoang ngồi chờ cha trở về. Mái tóc mẹ xổ xuống chảy dài tràn mặt sạp. Dẫu mẹ có lo lắng thế nào khi trở về nét mặt cha luôn vui. Buộc dây giữ con thuyền vào chiếc cọc chèo xong cha thường dục mẹ đem các thứ vừa thắp hương rồi gọi chúng tôi vào cùng ăn hưởng lộc đầu xuân.

Sau này khi nhà tôi chuyển lên bờ vào phiên chợ ba mươi tết cha thường nhắc mẹ mua cho chúng tôi bánh pháo để đốt lúc giao thừa. Nhưng cũng từ đấy tôi không bao giờ còn được nghe tiếng gõ khua cá đầu xuân lúc giao thừa cầu may của cha. Vào đêm giao thừa tôi thường hóng về phía sông lắng nghe tiếng bơi chèo khua cá cầu may. Những tiếng gõ lanh tanh tanh lanh tanh tanh rộn ràng rổn rảng dồn dập tôi vẫn như thấy đâu đây.

Thời gian bóng câu sông vẫn đấy bến vẫn đấy tiếng vọng nhịp khua cá giao thừa cầu may nay đâu.           

More...

RAU KHOAI

By

RAU KHOAI 

Mỗi bữa ăn của tháng năm tuổi thơ tôi là những năm tháng gắn liền với củ khoai củ sắn. Vào những ngày giáp hạt tháng ba ngày tám khoai sắn cũng không còn ngọn rau khoai luộc ăn trừ bữa. Phải năm hạn hán ngọn rau khoai cũng gầy nhẳng xác xơ dai ngoanh ngách. Luộc lên ăn còn chát sin sít vì nhựa.

Có một năm trời làm đói kém ngọn rau khoai cũng chẳng có để ăn. Nhà đông anh em ngọn khoai cũng chia mỗi người được một lưng lưng đã hết. Thương tôi đói vẫn cố học. Bác hàng xóm mỗi khi thấy tôi đi qua gọi vào cho thêm lưng lưng bát rau khoai luộc nữa.

Đất đồng bằng Bắc bộ thường chia ra làm hai vụ lúa và hai vụ màu. Lúa có vụ mùa vụ chiêm. Khí hậu thời tiết khu vực đã định hình đồng đất thành câu chiêm khê mùa thối. Hai vụ màu thường là tận dụng chân mạ khi đã xong vụ cấy chờ cây lúa sinh nở người dân đem đánh luống trồng khoai. Ấy là vốn lo xa nhỡ khi thất bát.

Rau khoai có hai vụ. Vụ hè thu và vụ đông xuân. Vụ hè thu khi dây khoai đem lấp xuống luống được lúc nắng nhẹ mưa vừa dây khoai tốt xanh leo lẻo. Ngọn dây khoai lúc này mập mạp vâm váp như cái đũa con bò ngêu ngao khắp mặt ruộng. Những cái ngọn trăng trắng còn bám phấn phía trên nhú vài ba cái búp trông không khác gì cái tai con chuột nhắt thập thụt góc nhà hay cái tai nấm vừa nhú bám trên thân cây sắn dựng sát bờ rào.

Gặp những ngày có mưa sau hai ba hôm ra thăm ruộng khoai trải dọc phía trên các mặt luống là từng chùm từng chùm ngọn khoai đua nhau vươn lên ngoe nguẩy vẫy vẫy gió. Lấy tay bấm ngọn từ cái nách lá bắt đầu hoe hoe vàng đem về luộc hay xào. Nếu là món luộc thì thêm bát nước mắm pha với dăm nhánh tỏi đập dập hoà vào. Gắp ngọn rau thả nhẹ vào bát nước chấm đưa lên miệng. Nhẩn nha nhai. Ngọn rau khoai mới bùi giòn pha lẫn chút hăng hăng nhằng nhặng của đồng đất.

Nếu cầu rình hơn làm món xào. Cũng đem rau khoai luộc lên để cho hết cái vị chan chát của nhựa. Xong lấy cái chảo tra ít mỡ lợn đợi cho mỡ sôi nhón từng ngọn mà bỏ vào. Nghe tiếng mỡ reo quấn lấy ngọn rau lèo xèo ngửi cái mùi mỡ thơm bốc lên thích đến từng cánh mũi. Bao giờ ngọn rau đã cuốn với mỡ tai tái tra dăm ba nhánh tỏi đập nhỏ. Lúc này không chỉ có mùi thơm của mỡ của ngọn khoai mà còn thêm mùi thơm của tỏi. Ngọn khoai xào săn ngọt bùi và có mùi thơm thơm đến ứa nước bọt.

Ấy là cách làm của mấy nhà khá giả. Còn nhà tôi. Bứt ngọn rau về ném vào rổ tha ra ao quẫy rửa cho sạch rồi cuộn lại tống tất vào nồi mà luộc. Khi rau chín nghiêng cái xoong đổ chụp vào cái rá. Rạch mớ rau luộc cho cạn nước. Đến bữa ăn mỗi người được phần lưng lưng cái món rau luộc đấy.

Con đường làng lầy lội cùng những bát rau khoai đã cùng tôi sớm sớm chiều chiều tha từng con chữ học làm người. Có nhiều ngày đói quá ăn nhiều ngọn rau mà ngồi trong lớp nghe cô giáo giảng bài bụng sôi réo ùng ục. Xin phép cô ra ngoài nhiều quá làm cô giận nghĩ tôi không thích nghe cô giảng. Tôi trở thành cậu học trò khó bảo. Mỗi khi nhà trường họp phụ huynh thường phải nói dối cô bố mẹ đi vắng. Lòng sợ rằng nếu bố mẹ đi họp nghe cô giáo phản ánh lại nghĩ thương con mà giữ ở nhà. Kiếp con nhà nghèo đeo đẳng đầy tủi khổ.

Năm tháng qua đi thời gian không thể níu giữ đầy đọa mãi kiếp con người. Dẫu chỉ có ngọn khoai ngọn sắn nhưng tôi vẫn cứ lớn lên. Cái sự lớn lên của lẽ tự nhiên của quy luật vạn vật mà không cái gì có thể cưỡng nổi.Buông ghế học trò được làm kiếp sinh viên. Mỗi khi nhà bếp nấu xào hay luộc rau khoai thậm chí chỉ ngửi thấy mùi ngọn rau khoai là đã nổi da gà người nôn nao ậm ẹo muốn nôn. Bạn bè không biết chỉ nghĩ rằng tôi bị dị ứng thức ăn. Còn tôi tôi biết. Đây chính là di chứng của những ngày rau khoai rau sắn phải ăn quá nhiều. Nhiều đến phát sợ.

Thời gian lãng đãng trôi. Tuy vẫn còn sợ nhưng lòng vẫn tạc lòng nhờ có ngọn khoai ngọn sắn mà tôi vẫn sống. Sinh ra được sống liệu ở đời có gì hơn thế.Đi đây đi đó được bạn bè mời mọc. Công việc phải tiếp xúc quan hệ tiệc tùng. Các món ăn ở đời từ lạ đến quen từ mới đến cũ chi chi chằn chằn đều được nếm được ăn. Tưởng quên món rau khoai ai dè khi trước mặt cao lương mỹ vị lại nhớ món rau khoai một thời lam lũ.Cuộc sống ngày mỗi đủ đầy các món rau đồng quê các món ăn dân dã bỗng trở thành đặc sản. Bạn bè nói vui: Nhớ về cội nguồn. Ừ. Cội nguồn ta ở đâu mà ta đánh mất để bây giờ phải nhớ phải về. Tủi lắm ngọn khoai ngọn sắn. Tủi lắm những tháng năm ngọn sắn ngọn khoai cho ta sống cho ta lớn cho ta được có bây giờ.

Thi thoảng nhớ quá chọn sau ngày mưa chạy xe qua chợ mua mớ rau khoai về cặm cụi nhặt lấy ngọn cọng rồi hì hụi xào tỏi. Lâu lâu không ăn lại nhớ đến xao lòng.Mấy bữa nay bạn bè rủ đi ăn tiệc uống rượu nhiều bụng nóng.

Tối hai bố con ngồi buột miệng.

- Lâu quá rồi bố không được ăn rau khoai xào. Thèm quá.

Thực lòng cũng sợ con lớn lên rồi quên món rau đồng quê quên những tháng năm tủi cực của thế hệ cha mẹ. Lớn lên ở nơi đô hội khi mở mắt ra là đã thấy những thứ "một thời xa xỉ" nên con cái dễ hư. Phần cũng thèm ăn rau khoai cái thèm của kẻ nhà quê ra thành phố ở. Cái gốc gác quê mùa nhiều người không dám nhắc.

Nghe tôi nói thế con trai vội bảo

.- Bố để sáng mai con đạp xe về chợ quê mua cho.

Từ chỗ ở vào chợ quê cũng 5-6 km. Thương con nắng nôi đường xá khó đi nghe con nói vậy vội gạt đi.

- Thôi để mấy bữa nữa mưa xong vài ba ngày đi mua cho non.

Sáng dắt xe đi làm đinh ninh con không phải đi chợ xa mua cho mớ rau khoai vì cái thói giở chứng nhà quê.

Chiều đi làm về nhìn thấy mớ rau khoai ngâm trong chậu nước cho tươi cho vợi nhựa mà rưng rưng.

Mang rau ra nhặt. Thương con và buồn vì cái thói đời buồn vì cái tình con người gửi trong nắm ngọn rau quê kiểng.Vài ba ngọn làm màu bên ngoài bên trong là những lá già sâu sia màu vàng vàng bủng beo héo úa. Mớ rau chỉ đáng hai ba nghìn nhưng nghĩ thương công con đạp xe đi mua đành cặm cụi ngồi nhặt lấy dăm ba đầu ngọn những chiếc lá chưa già úa cố làm lấy bữa rau xào.

Nào dầu rán tỏi bột nêm hai bố con xì xụp xào mà đĩa rau khoai lá nhiều hơn cọng cứ bết vào nhau èo uột nhen nhét nhơn nhớt.

Ngồi vào mâm. Không biết con trai có hiểu không mà thỉnh thoảng lại hỏi.

- Rau khoai bố ăn có thấy ngon không?

Miếng cơm nghẹn lại. Nói không sợ con buồn. Nói thêm sợ con tủi. Nói kỹ sợ con nhìn đời khác.

- Ngon. Ngon lắm con ạ.

Con trai nhìn tôi gắp miếng lá rau khoai xào bỏ vào bát. Con cười.

Nhìn con cười mà lòng tôi buồn rười rượi. Con tôi đâu có biết. Phủ bên ngoài vài ba ngọn khoai dài còn bên trong chỉ là những lá mà có chăng để nấu rau lợn. Người bán rau đã bán dối cho con đứa học trò thương bố đạp xe vào chợ quê.  Con những nghĩ nơi ấy như chuyện tôi vẫn kể về tình người một thuở. Nơi mà tôi đã lớn lên từ ngọn khoai ngọn sắn cùng tình người ăm ắp yêu thương.

Thời gian vẫn thế. Kiếp người dâu bể nay đã khác rồi. Cái tình đắng đót làm sao. Rau khoai cũng vẫn gọi rau khoai nhưng đã khác xưa rồi. Giật mình thảng thốt.

- Rau khoai ơi! Rau khoai ơi!                                                                                 Ngày 17 tháng 9 năm 2009.

More...