DÒNG SÔNG LẠC LOÀI (CHƯƠNG 2)

DÒNG SÔNG LẠC LOÀI (Tiếp)                     

2      

Lão Được ngồi trong lòng thuyền đầu cúi xuống kẹp giữa hai gối kỳ cạch mài những chiếc lưỡi câu. Mài xong chiếc lưỡi câu nào lão mắc trả nó vào trong kẹp tre. Thỉnh thoảng lão ngoái đầu nhìn ra ngoài sông miệng lủng bủng chửi.

- Tổ sư nó. Mưa dầm mưa dề thế này lấy cứt mà ăn à.

Lão chửi trời chửi đất hay chửi ai. Chịu. Chửi ai chỉ có bản thân lão biết. Bà Tèo vợ lão ngồi nép bên trong phên nứa chắn cuối thuyền cứ cặm cụi vá lưới tịnh không dám lên tiếng. Nghe lão chửi luôn mồm bà cũng khó chịu nhưng mặc. Giây lời với lão lúc này chỉ tổ gặp vạ. Lão muốn chửi ai thì chửi. Miệng lão chửi thì tai lão nghe.

Từ ngày bà gắn cuộc đời mình với lão bà đã quen với chuyện này. Bà Tèo quen chuyện lão chửi như người ta quen khổ quen đau. Mặc dù cái đau cái khổ luôn làm người ta khó chịu.

Bà Tèo nhiều lần nghĩ tại sao trời đầy ải thân bà khổ thế. Khổ từ trong trứng khổ ra.Ngày còn bé hay lũn cũn theo mẹ đi chợ thỉnh thoảng mẹ bà kể cho nghe chuyện khi có chửa bà. Khi mang thai bà được ba bốn tháng. Giữa trưa mẹ bà đi chợ về mệt quá thấy hòn đá cạnh đường mới ngồi xuống nghỉ. Có ai ngờ tối hôm ấy về đến thuyền thì mẹ bà cứ thấy nước chảy ra ri rỉ. Lúc đầu mẹ bà cũng chỉ nghĩ là chuyện phải đi chợ gặp ngày nắng nóng nên xảy ra như thế. Mẹ bà cho là chuyện bình thường nên không thuốc thang gì. Ba bốn ngày sau thấy có khí hư người mệt mỏi. Khi đến thầy lang khám mới biết bị động thai. Nước từ trong ối chảy ra. Ngày đó mẹ bà đã nghĩ không giữ lại được. Còn nước còn tát. May sao gặp thầy lang giỏi giữ lại được chứ không bà đã không có mặt trên đời. Sau khi sinh bà mẹ bà cũng không sinh nở gì được nữa. Vì thế ông bà cũng đi với người khác để mặc mẹ bà với bà ở lại trong căn nhà thuyền.

Có hai mẹ con sống với nghề sông nước có biết bao nhiêu là vất vả. Cơm chẳng có mà ăn áo chẳng có mà mặc. Đêm đêm hai mẹ con đắp chung chiếc váy vá chằng vá đụp. Cũng vì thế khi bà xuất giá mẹ bà lo lắng dặn đi dặn lại rằng trong đời người lấy chồng phúc phận nhà người. Chồng con có mắng chửi hắt hủi vất vả đến mấy cũng cố mà chịu. Đời sông nước không có người đàn ông thì không có khổ nào bằng. Mẹ bà cũng dặn khi có mang chớ bao giờ ngồi lên đá nóng. Gái chửa cửa mả một lần sẩy bằng bẩy lần đẻ. Nếu có sao chỉ mình chịu chứ chẳng ai gánh chuyện đó cho mình. Gánh nặng trên vai bảo có người còn gánh đỡ. Gánh nặng ở đời không ai dám ghé vai vào gánh cho đâu. Nếu có ai đó nói rằng thương cũng chỉ là thương ôi nói đãi bôi.

Nhiều đêm bà Tèo vẫn nghĩ giá ngày đó trời không cho bà có mặt trên đời có khi lại sướng. Không làm người bà không phải chịu cảnh đầy ải của bao nỗi nhọc nhằn. Con sâu cái kiến có khi còn sướng hơn bà. Nó chẳng phải chịu sự trói buộc nào. Có chăng chỉ là cái ăn mà thôi. Cả quãng đời bà đã sống là cả những quãng đời không một ai có mặt trên đời mong muốn. Nhiều khi nó như là nghiệp chướng. Đã có lần bà không muốn sống nhưng trời không cho bà chết bắt bà phải sống mà chịu nghiệp chướng ở đời. Thằng Măng chính là nghiệp chướng của đời bà. Cứ mỗi lần nhớ đến chuyện cũ chuyện mà đời bà đã phải gánh chịu bà lại thấy không thiết sống. Bà thấy lạnh gai cả người. Bà chỉ mong nhanh hết ngày hết tháng để bà về nhanh với tổ với tiên. Nơi ấy có lẽ là hạnh phúc nhất của đời bà. Hạnh phúc không phải làm kiếp con người.

Chiếc thuyền câu nhẹ nhàng lướt đến nép sát vào cạnh thuyền nhà lão Được nó dừng lại. Do dừng đột ngột chiếc thuyền câu bị lớp sóng phía sau trườn đến nâng phía đuôi hơi vểnh lên rồi mới hạ xuống. Nó cứ dập dềnh trên sóng như thế. Người ngồi trên thuyền câu đưa tay bám hờ vào chiếc nhà thuyền của lão Được đỡ cho nó không va quệt vào mạn thuyền. Chẳng cần nhìn ra ngoài lão Được cũng biết đó là thuyền câu của lão Vược. Lão Được tay vẫn dũa lưỡi câu miệng đánh tiếng ra ngoài.

- Lão đi đâu về sớm mấy. Lên làm chén rượu chứ?

- Hầy. Đi thả mẻ lưới kiếm con cá uống rượu cho đỡ buồn. Mưa nên chán lắm. Chỉ được mấy con cá mù. Thấy lão có nhà ghé qua hỏi thăm tý thôi.

- Mưa nắng thế này chắc năm nay đói rã mép ra mất.

- Lão lo xa quá. Còn nước lo gì không có cá. Khúc này hết cá ta đi khúc khác.

Bà Tèo ngồi cuối thuyền tay vẫn đang dùng ghim vá mấy đoạn lưới bị rách. Hôm qua đi thả lưới ở khúc Rủ. Lưới năm xen một loại lưới dùng để đánh bắt cá chép trôi rô diếc. Không ngờ gặp con cá măng cỡ phải mười tám hai mươi cân vào lưới phá rách. Tiếc mà chịu. Đã không bắt được lại bị nó làm rách lưới tiếc của giời lão Được lủng bủng chửi suốt buổi. Lão thề thế nào lão cũng phải bắt bằng được con măng này lấy bong bóng uống rượu.

Ngồi vá lưới nghe chuyện của chồng và lão Vược bà Tèo nối lời.

- Các ông bảo đi đâu? Đi đâu chả sông này nước này. Liệu có đi mãi được không?

Không để bà Tèo nói hết câu lão Được gầm gừ trong họng giọng cáu cẳn.

- Biết cái gì mà chõ mồm vào. Lại thấy mấy nhà trên bờ có ruộng xa đồng gần tớn mắt lên. Cứ tưởng lên bờ là có nhà ngói cây mít ngay đấy. Thích cứ lên đi. Rồi cháo không có mà húp.

- Ơ hay hai cái ông bà này. Rõ là chán - Lão Vược vội lên tiếng - Động tý là cứ ầm ầm lên làm sao. Thôi. Tôi về đây. Tối lão sang tôi làm chén rượu nhạt nhé.

Như tiện tay lão Vược quẳng lên sạp con cá rói còn giẫy đành đạch.

- Trưa nói mụ vợ nấu canh chua mà ăn. Cá rói khúc Trầm đấy.

Dứt lời lão Vược vung tay nhấn sâu hai cái cặp về phía trước kéo mạnh xuống phía đuôi thuyền. Chiếc thuyền hơi vểnh đầu lên rồi nhẹ nhàng lướt đi. Trông hai tay lão Vược bơi thuyền khoắng khoắng hai bên mạn chẳng khác gì mấy chị trong gánh hát chèo làng Đông thỉnh thoảng lại về thôn Nang diễn. Chèo được một quãng lão Vược lại dùng tay gõ cặp tay chèo vào thành chiếc thuyền. Tiếng cặp tay chèo đập vào chỗ cạp trên của con thuyền câu lạch cạch lạch cạch. Tiếng gõ mạn xua cá mỗi khi đi thả lưới. Phía sau chiếc thuyền câu vệt sóng rẽ sang hai bên hình rẻ quạt táp nước vào bờ nhè nhẹ và tan đi như những vệt sao đổi ngôi hằng đêm.

Thuyền lão Vược đi rồi lão Được miệng vẫn chửi lủng bủng. Cứ mỗi khi có ai nhắc xa nhắc gần hay có ý nói nhắc nhở đến chuyện đất liền là lão lại thấy lộn hết cả ruột. Cả đời lão cả bố lão thậm chí cụ kỵ ông bà nhà lão nào có ai biết gốc gác quê quán ở đâu. Lão có nghe nhưng đấy chỉ là bắc chõ nghe nồi hơi chứ có cái gì bảo đảm. Từ ngày lão có mặt trên đời lão chỉ thấy con thuyền nhà lão phiêu bạt nay đây mai đó. Đậu đâu là quê nghỉ đâu là bến. Khúc sông còn cá thì ở hết cá lại nhổ sào chèo đi nơi khác. Gạo chợ nước sông. Bao đời nay nhà lão vẫn thế mà có thấy chết đói bao giờ đâu. Lão biết bà Tèo vợ lão thích lên bờ lắm. Đã đôi ba lần bà nhỏ to nhắt nhỉ nói xa nói gần chuyện đó với lão. Chẳng lần nào lão muốn nghe. Chỉ cần nghe được câu trước câu sau là lão đã chửi. Lão muốn dẹp ngay cái tư tưởng nhăm nhe lên bờ với chả tình làng nghĩa xóm. Với lão lối nghĩ của bà vợ chẳng khác gì chuyện mơ tưởng hão huyền. Lão nghe mà ngứa cả tai.

Mải nghĩ chuyện của vợ lão Được không để ý dũa trượt ra ngoài chiếc lưỡi câu đâm sâu vào tay. Lưỡi câu thả được làm bằng sợi thép nhỏ. Loại thép để làm lưỡi câu loại này thường phải mua của cánh thợ cầu. Họ thường chặt trộm các đoạn dây cáp rồi đem bán. Mua về người làm lưỡi câu phải gỡ từng sợi ra đem giãn cho thẳng cắt từng đoạn ngắn vừa tầm uốn lưỡi. Xong một đầu uốn một vòng nhỏ chỉ đủ luồn sợi dây cước để nối với dây thả có nơi còn gọi là dây ràng. Sợi dây này khi thả câu được kéo từ bờ bên này sang bờ bên kia. Phía đầu dây thép còn lại dùng dũa dũa cho nhọn sắc. Sau khi đã làm xong các công đoạn trên dùng kìm đặt sợi thép đó vào một cái giá uốn lại hình chữ u. Khi uốn xong thành từng chiếc lưỡi câu lúc đó lại phải dùng lửa than cốc nung nóng lên tôi vào nước muối đặc. Đến khi đó mới có thể buộc vào dây thành dây câu thả xuống sông bắt cá được.

Những chiếc lưỡi câu đã tôi xong chúng rất cứng và giòn. Nếu ai không biết đem uốn cho thẳng lại là sẽ gãy ngay. Sau mỗi lần thả thu dây câu về phải dùng dũa dũa lại lưỡi cho bén tẩy hết phần gỉ vàng bám vào lưỡi đi. Giống cá nó thính lắm. Lưỡi câu thả chỉ cần có mùi tanh tanh của thép gỉ là chúng nó tránh được hết. Lúc ấy có đem thả câu cũng chỉ là công cốc.

Vì lưỡi câu tôi trong nước muối đặc nên khi con cá vướng vào đâm vào da chúng bén và ăn rất sâu buốt. Khi đó con cá càng vùng vẫy muốn thoát lưỡi câu thì lưỡi câu càng đâm vào sâu. Càng đau con cá càng cố giẫy làm cho dây câu căng ra những chiếc vỏ ốc nắp bật lửa hỏng buộc ở hai đầu cọc dây ràng làm tín hiệu rung lên. Nghe tiếng kêu người thả câu biết để chèo thuyền ra gỡ bắt cá.Trong tất cả các loại động vật lão Được thường nghĩ loài cá chính là loại ngu nhất. Theo lão Được lý giải ở đời người chết vì của kiến chết vì mỡ cá chết vì mồi. Đằng này lưỡi câu lão đem thả sông có mồi đâu. Giá lão mắc mồi mà chết cho cam. Đây lão không hề mắc lấy một tý mồi gọi là. Lưỡi câu lão thả sông là lưỡi câu không nhưng loại cá sống dưới nước có mắt mà cũng như mù chết vì ngứa ngáy đú đởn.

Giống cá khi bơi theo dòng nước gặp cái gì trôi vật vờ là ngoe nguẩy lượn lờ cọ thân vào đó. Chính vì tội gặp cái gì vật vờ cũng nghĩ là tử tế hiền lành ngứa ngáy cọ mình vào đú đởn làm dáng. Dây câu lão làm sắc là thế bén làm vậy khi lão thả xuống sông các lưỡi câu cũng trôi theo nước vật vờ ve vẩy chúng mới cọ mình vào. Khi cá cọ mình vào dây câu các vẩy lại nở ra và thế là các lưỡi câu lưỡi hái của thần chết đã chờ sẵn. Chỉ cần chúng chạm vào các lưỡi câu lão buộc theo dây ràng đang đung đưa ấy sẽ vướng vào kẽ vẩy và cắm sâu vào thân. Khi lưỡi câu của lão đã cắm vào thân thì đừng nói con nào chạy thoát. Khi các vỏ ốc vỏ bật lửa buộc đầu dây ràng rung lên lúc ấy lão chỉ còn mỗi việc bơi thuyền ra lần theo dây luồn chiếc vợt xuống dưới và thế là hết đời. Cũng vì thế khi người thả câu dũa lưỡi phải rất tập trung. Chỉ cần sơ sẩy lưỡi câu sẽ đâm vào tay ngay. Khi bị lưỡi câu đâm vào tay để lưỡi câu dính trong da còn đỡ buốt. Rút lưỡi câu ra thì buốt lên tận óc.

Rút chiếc lưỡi câu ra khỏi ngón tay lão Được đút luôn vào mồm hút. Lão dùng tay kia thò vào trong quần giật mạnh. Lão xoè tay cho những chiếc lông rơi xuống mặt sàn rồi xoa xoa vê cho những chiếc lông lão vừa giật ra vón lại. Lão rút ngón tay đang đút trong mồm ra đắp đám lông ấy vào chỗ bị lưỡi câu đâm.

- Mẹ cha nó chứ. Sao mà buốt thế.

Tự làm lưỡi câu đâm vào tay mình lão Được không biết chửi ai đành chửi đổng. Lão vứt dây câu lại với tay lấy tích nước. Lão đưa mắt nhìn áng chừng số lưỡi câu đã dũa xong. Với tay kéo ấm tích. Rót một bát nước đầy lão đưa lên uống một hơi. Xong lão lấy ống tay quệt ngang miệng.    

Mưa đã tạnh mặt sông trông sáng những con sóng nô đùa đuổi nhau hết lớp này sang lớp khác. Nhìn các con sóng đuổi nhau lão Được lại nhớ lão Vược có một lần nói với lão. Cuộc đời sông nước cũng như các con sóng suốt đời cứ chạy đuổi theo cái điều không tưởng nhưng lại hạnh phúc. Nghe lão Vược nói lão kệ. Lão chỉ thấy thật vớ vẩn. Chúng cứ đuổi nhau như thế cả một đời không biết chán. Theo lão ở đời việc gì phải cứ tự làm khổ mình vì sự hão huyền ấy. Ai đuổi thì đuổi chứ lão đấm thèm vào. Lão không nói lão Vược lại tưởng lão không biết gì cười. Đúng là dớ dẩn.

Lão Được dợm chân đứng dậy. Ra đầu thuyền đứng lên tận cùng của mui lão vạch quần ra đái. Lão lắng tai nghe tiếng nước rơi. Những giọt nước từ trên cao rơi xuống mặt sông nghe long bong. Lão ngoái đầu nhìn sang phía bên kia bờ nơi cái bến đầu làng chiều chiều mọi người ra gánh nước về đổ bể. Bất giác lão rùng mình. Một cảm giác lành lạnh chạy dọc thân người. Lão chợt nhớ. Từ chiều đến giờ không thấy thằng Măng đâu. Chẳng cần quay đầu trở vào phía trong nhà thuyền lão hỏi bà Tèo.

- Thằng Măng đi đâu từ đầu chiều đến giờ không thấy mặt? Chắc lại tý tởn vào trong làng rồi phải không?

Nghe tiếng lão hỏi bà Tèo biết lão lại sắp nổi khùng. Tiếng lão hỏi rít qua kẽ răng như các đêm mưa to gió lớn tiếng gió luồn qua các kẽ liếp ống tre trên vòm thuyền âm âm u u.

Con vàng trốn mình trong hốc khoang đầu mũi thuyền thấy động thò đầu ra nhìn. Nhìn thấy lão Được lên đầu mui nó cong lưng cũng ra dáng mệt mỏi. Rồi nó bước xuống lòng thuyền lép tép uống nước. Nghe tiếng lão Được hỏi vợ nó lại chui vào trong hốc cái khoang mà có lẽ ông chủ dành riêng cho nó. Khoanh mình trong khoảng không gian chật hẹp nó giúi đầu vào giữa hai chân sau cụp tai lim dim mắt.

- Ông chả sai nó vào làng mua dầu là gì. Muốn gì cũng phải chân đi chân bước chứ thiên hạ họ mang hầu tận mặt cho đấy.

Nghe bà Tèo trả lời biết vợ nói năng thách mé với mình nhưng lão Được không thèm để ý. Lão mà nói ra bây giờ có khi hai vợ chồng lại to tiếng. Giống đàn bà nó thế. Đứng núi nọ trông núi kia. Không được theo ý mình thì cắm cẳn như chó cắn ma. Ra lời cho phí.

Lão chui vào trong khoang lật miếng sạp lát sàn thò tay lôi lên chiếc lọ sành nút lá chuối. Với tay lão lấy cái bát úp cạnh mạn gần khoang đuôi. Rót rượu từ chiếc lọ sành ra cái bát lão nâng lên từ từ rồi nhấp nhấp từng ngụm một. Lão muốn để từng giọt rượu ngấm dần ngấm dần vào từng mao mạch. Lão chờ cho rượu chảy qua cuống họng thấm cái cay cay nồng nồng nong nóng lăn theo các đường dẫn tiêu hoá xuống dạ dày. Đời lão chưa bao giờ say rượu. Có chăng lão say cái hương thơm thơm của hạt gạo lật ủ trong men các vị thuốc bắc để chưng cất lên cái chất cay cay mà lão vẫn cho rằng đó là một phần của đời người. Lão lắng nghe những giọt rượu tí tách luồn lách vào từng tế bào trong cơ thể. Lão cảm nhận chất nong nóng cay cay ngấm trong tế bào lan toả ra da ra thịt. Những lúc lão bực bội vợ con lão lại lôi rượu ra uống. Uống rượu vào lão thấy mọi bực tức tiêu tan những tức tối bị cái chất nong nóng cay cay của rượu đẩy ra khỏi cơ thể. Lão thấy lão lại được thanh thản trở lại.

Lão kéo chiếc điếu bát vào sát lòng đặt giữa hai chân gạt gạt sợi thuốc vương còn bám quanh miệng lõ. Móc gói thuốc lào ủ trong cạp quần lão chậm chạp mở từng lớp cái túi áo mưa mà vợ lão khâu dối khâu dá cho lão đựng thuốc khỏi phải gói trong miếng giấy xi măng. Xé từng sợi thuốc lão véo ra tay vê vê cho tròn rồi nhẹ nhàng đặt vào miệng lõ. Cẩn thận như khi lấy thuốc lão cầm chiếc đóm ruột tre ngâm gẩy gẩy lên miệng lõ rồi lần trong túi áo lấy chiếc bật lửa. Chiếc đóm bắt nhanh ngọn lửa. Đợi cho lửa cháy không còn khói lão Được đưa ngọn lửa vào trên miệng lõ. Lão nhấp nhấp mấy hơi ngắn rồi ép ngực kéo một hơi dài. Ngửa cổ lên lão nhả từng tý một tý một lượng khói thuốc. Xong lão tựa lưng vào thành thuyền đôi mắt lim dim.

Con thuyền tròng chành tròng chành một thoáng rồi thôi.

Lão Được lại cậm cạch dũa. Tính lão vốn thế. Làm cái gì chưa xong là lão rất khó chịu. Mới lại chỉ còn hơn chục chiếc lưỡi nữa là xong. Lão cố làm cho gọn. Mang ra thu vào dây câu cũng rách việc không phải lúc nào cũng bầy ra làm được. Dây câu mà rối thì không tài nào mà gỡ. Lúc đó chỉ còn mỗi cách lấy dao cắt các lưỡi ra buộc lại dây mới đành phải bỏ phí đoạn dây ràng buộc cũ. Bất chợt lão Được nghĩ. Có khi lão phải dùng dây câu để bắt cho được con cá măng trên khúc Rủ bữa trước đã làm rách lưới của lão.

Từ hôm bị con cá măng đâm thủng lưới không lúc nào là lão từ bỏ tính toán để bắt lại. Lão hậm hụi lắm. Đời sông nước của lão có con cá nào đã vướng vào lưới của lão thoát được đâu. Thế mà. Lão bực cũng bởi vì lẽ đó.

(Còn tiếp)